« به نام خداوند نقش‌آفرين » ( بسم الله المصوّر ) قباد پسر فيروز كشور خود را بررسى نمود و آبها و خاكها را سنجيد تا براى خود شهرى بنيان نهد و آنجا را مقر خويش سازد ، از عراق كه مركز اقاليم است آغاز نمود و دريافت كه دلگشاترين نقاط كشور سيزده موضع‌اند كه عبارتند از : مدائن ، شوش ، جنديشاپور ، شوشتر ( تستر ) ، شاپور ، اصفهان ، رى ، بلخ ، سمرقند ، باورد ، دره‌اى در نهاوند به نام رود راور ، ماسبذان مهر جانقذق ، تپه ماستر . « 1 » ابن الفقيه پس از آنكه به همين ترتيب مناطق ديگرى را هم به نقل از همان كتاب به‌عنوان سردترين ، يا بيمارىزاترين ، يا كم‌بهره‌ترين ، يا پرميوه‌ترين مناطق برشمرده ، و همچنين مناطق ديگرى را كه مردمان آنها را بخيل‌ترين يا كاملترين يا خردمندترين يا باهوشترين يا حسودترين يا اسلحه‌شناس‌ترين يا حيله‌گرترين يا عاقبت‌انديش‌ترين يا سفله‌ترين مردمان شمرده است ، باز به نقل از همان كتاب گويد : قباد از مدائن تا رود بلخ هيچ مكانى را كه بر جاده واقع شده باشد دلگشاتر و خوش آب و هواتر از كرمانشاه تا نواحى همدان نيافت و بدين سبب در آنجا بنايى عظيم براى خود بساخت . « 2 » زادان فرخ پسرى داشت به اسم مردانشاه كه در داستان ترجمه ديوان عراق از فارسى به عربى نام او برده شده است و به آن اشاره خواهيم كرد . براى زادان فرخ و پسرش مردانشاه اسم يا كنيه‌اى اسلامى بدان‌گونه كه مسلمانان آن عصر را بوده است ذكر نشده و شايد اين بدان علت بوده كه آن دو همچنان به دين زردشتى خود باقى مانده و مسلمان نشده بوده‌اند . در فهرست ابن نديم زير عنوان كتابهايى كه در پند و اندرز و حكمت تأليف شده « 3 » ضمن كتب فارسى كتابى ذكر شده به نام « كتاب زادانفروخ فى تاديب ولده » . « 4 » شايد اين كتاب هم نوشته يا ترجمه همين زادانفرخ باشد هرچند اين احتمال هم

--> ( 1 ) . اين كلمه در نسخهء ديگر كتاب البلدان به صورت ماتستر نوشته شده و چنان كه ابن الفقيه كمى بعد از اين موضوع گفته است ماستر ( يا ماتستر ) محلى بوده است كه به شاپور خواست معروف بوده . ( 2 ) . البلدان ، ص 209 - 211 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 316 . ( 4 ) . اين كلمه در الفهرست زاد الفروخ چاپ شده كه تحريف آن واضح است .